ʿALĪ SHĪR NAVĀʾĪ VA UNING TURK-ISLOM TADDDILASIGA QOSHTIRISH HISSASI.

Mualliflar

  • Donohon Abdugafurova Wake Forest universiteti Shimoliy Karolina

Abstrak

Bir kishi tilning asoschisi bo'la oladimi? Mir ʻAli Shir nomi bilan ham mashhur boʻlgan Niyomiddin ʻAli Shir Navʼiy (844—906/1441—1501) oʻzining koʻp sonli turkiy adabiy adabiy lugʻati tufayli oʻzbek adabiy tilining shakllanishi va rivojlanishida katta eʼtibor qozongan shaxsdir. o'zbek tilining oldingi tili. U zullisonayn yoki ikki tilli boʻlib, fors va turkiy tillarda ijod qilgan. U ilmidan tashqari so‘nggi Temuriylar hukmdori Sulton Husayn Boyqaro (873–911/1469–1506) davrida ham muhim siyosatchi bo‘lgan. Uning yozgan asarlari va adabiy ijodga homiyligi turkiy tilning mavqeini oshirdi. U turkiy tilning kamsitilishiga qarshi chiqqan, uning munosib mavqeini himoya qilgan birinchi adabiyot arbobi edi. Navoiy shoir, vazir, hokim va mutasavvif faylasufi sifatida turkiy sivilizatsiyalarga alohida hissa qo‘shgan. Navoiyning hayoti, davlat arbobi va adabiy merosi haqida so‘z yuritilgan ushbu maqolada uning adabiy va xayriya merosi orqali turk-islom sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi baholanadi.

References

Abdugafurov, Abdurashid Buyuk Beshlik Saboqlari [The Lessons of Great Quinary] Tashkent: 1991.

Abdurahmanov Vahob, “Ko’ngillar Hamrozi [Confidant of Hearts]” 1-9, Introduction to ʿAlī Shīr Navāʾī, Lison al-tayr Tashkent: Adabiyot va San’at, 1991.

ʿAlī Shīr Navāʾī, Lison al-tayr, Tashkent: Adabiyot va San’at, 1991.

ʿAlī Shīr Navāʾī, Khayrat al-abror, Tashkent: Adabiyat va San’at, 1989.

ʿAlī Shīr Navāʾī, Nasoyim al muhabba, Tashkent: Institute of Language and Literature, 1991.

ʿAlī Shīr Navāʾī, Muhãkamat al-lughatain, trans. Robert Devereux. Leiden: E. J. Brill, 1966

ʿAlī Shīr Navāʾī, Mukammal Asarlar To’plami [The Complete Works], Tashkent: volumes 1- 20. Tashkent, Literature Institute, 1987-2002

A V. V. Barthold, Four Studies on the History of Central Asia. Translated from

the Russian by V. and T. Minorsky. Vol. I ll: Mir cAh Shir, Leiden, 1962.

Baīqara, Husayn. Devon. Risola, Tashkent: Sharq, 1991

Bo’tayev, M, El desa Navāʾīyni, Tashkent: Cho’lpon ,1991.

Betels, Evgeniy. Navāʾī I Attar, Leningrad: 1928.

Hayitmetov, Abduqodir ʿAlī Shīr Navoiyning Adabiy-Tanqidiy Qarashalari [ʿAlī Shīr Navāʾī’s Literary and Critical Views]. Tashkent: Fan, 1959.

Abduqodir Khayitmetov, “ʿAlī Shīr Navāʾī”, 332-343, Uzbek National Encyclopedia, Tashkent, Dictionaries, 2001.

Hodgson, Marshall GS. The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam. University of Chicago Press, 2009.

Jurayev M. “ʿAlī Shīr Nawoiy Khaqidagi Rivoyatlar Manbalari va Tasnifi” [The Classification of the Sources of Stories about ʿAlī Shīr Navāʾī ] Uzbek Tili va Adabiyoti, 1991, Number 4, 49-57.

Khalid, Adeeb. Islam After Communism: Religion and Politics in Central Asia. (University of California Press, 2008),

Konrad, Nilolai “ʿAlī Shīr Navāʾī” Tafakkur, Tashkent, 1997, N 1. 38-42.

Kwandamir, Makorim al ahloq. trans. Porso Shamsiyev. Tashkent: Adabiyot 1967.

Madraimov, Abdumajid, “Fariduddin Attor va Uning Tazkirat al-awliyo Asari Haqida” 5-8. in Faridduddin Attor, Tazkira al-awliyo (Tashkent: Gafur Gulom nomidagi matbaa uyi, 2013).

Mallayev, Natan ʿAlī Shīr Navāʾī va Khalq Ijodiyoti [ʿAlī Shīr Navāʾī and folklore] (Tashkent: Adabiyot va San’at, 1974.

Manz, Beatrice Forbes. "The development and meaning of Chaghatay Identity." Jo-Ann Gross (ed.), Muslims in Central Asia: Expressions of Identity and Chan ge (1992): 27-45.

Olim, Sultonmurod “Temur va Navāʾī’” [Temur and Navāʾī] Tafakkur, 66-83.Tashkent, 1996 N2

Scott Siraj al-Haqq Kugle, Homosexuality in Islam: Critical Reflection on Gay, Lesbian, and Transgender Muslims, Oxford: One world, 2010.

Soucek, Svat. A History of Inner Asia. Cambridge University Press, 2000

Shir, Mir Ali. Muhakamat Al-lughatain. Edited by Robert Devereux. EJ Brill, 1966.

Sirojiddinov,Shuhrat, ʿAlī Shīr Navāʾī : Manbalarning Qiyosiy-Tipologik- Textologik Tahlili [Alishe Navāʾī: Comparative-typological and textual analysis of sourses], Tashkent: Akademnashr, 2011.

Sultan, Izzat Navoiyning Qalb Daftari [Navāʾī’s Inner Soul], Tashkent: Adabiyot Nashriyoti, 1969.

Zahiriddin Muhammad Babur, Baburnoma (Tashkent: Yulduzcha), 1990.

Nashr qilingan

2024-10-19

How to Cite

ʿALĪ SHĪR NAVĀʾĪ VA UNING TURK-ISLOM TADDDILASIGA QOSHTIRISH HISSASI. (2024). Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal, 1(7), 166-182. https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1138