SURXON DAVLAT QOʻRIQXONASIDA TARQALGAN CONVOLVULUS L. TURKUMI TURLARNING BIOEKOLOGIYASI VA TARQALISHI

Abstrak

Convolvulus L. turkumi Convolvulaceae Juss. oilasiga mansub bo‘lib, keng geografik arealga ega — u asosan tropik va subtropik mintaqalarda uchraydigan kosmopolit o‘simliklar turkumidir. Surxon davlat qo‘riqxonasi hududida mazkur turkumga kiruvchi turlar morfologik xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Ayni turlarning aksariyati dorivorlik, ozuqaviy va manzarali xususiyatlari bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Convolvulus L. turkumining Surxon davlat qo‘riqxonasida uchrashi biogeografik nuqtai nazardan muhim bo‘lib, ular asosan tog’ etaklari, adirlar va daryo vodiylariga xos hududlarda tarqalgan. Ushbu turlar mahalliy flora sharoitlariga moslashgan bo‘lib, boshqa o‘simliklar bilan raqobatdagi o‘zaro munosabatlari ham tadqiq etilgan. Hozirgi paytda ushbu oila tarkibida 59 ta turkumga mansub 1962 ta tur mavjudligi qayd etilgan [12]. Convolvulus L. turkumining o‘zi esa 208 ta turga ega [12]; shundan O‘rta Osiyoda 23 dan ortiq turi [1], O‘zbekiston hududida esa 14 dan ortiq turi [2] aniqlangan. Surxondaryo viloyatida esa 10 ta turining gerbariy namunalari yig‘ilgan bo‘lsa, so‘nggi izlanishlar Surxon davlat qo‘riqxonasida Convolvulus L. turkumiga oid 4 ta turning tarqalganini ko‘rsatdi [6].