TARQALGAN VIOLA L. TURKUM TURLARINING BIOEKOLOGIYASI VA TARQALISHI

Abstrak

Violaceae Batsch. oilasi (Gunafshadoshlar) - asosan tropik va moʻtadil iqlimli mintaqalarda keng tarqalgan kosmopolit turkumlarga boy oilalardan biri hisoblanadi. Bu oilaga mansub turlar Raunker tasnifi bo‘yicha fanerofitlar, gemikriptofitlar hamda kriptofitlar hayotiy shakl ko‘rinishida uchraydi. Areal jihatdan eng keng tarqalgan yuqori darajaga ega bo‘lgan turkumlardan biri - Viola L. turkumi (gunafsha) boʻlib, manzarali va dorivor oʻsimlik sifatida qadrlanadi. Violaceae Batsch. oilasining ahamiyati tibbiyotda flavonoidlar va alkaloidlar tarkibiga koʻra keng oʻrganilgan boʻlib, landshaft dizayni va ekologik jihatdan ayrim turlari atrof-muhitni muhofaza qilishda ishtirok etadi. Ushbu maqolada oilaning morfologik xususiyatlari, sistematikasi, tarqalishi va ekologiyasi ilmiy adabiyotlar asosida yoritiladi. Violaceae Batsch. oilasining yer yuzida 27 ta turkumga mansub 1152 ta turi [12] tabiiy holda tarqalgan. Viola L. turkumining yer yuzida 725 ta turi [12], Oʻrta Osiyoda 32 ta turi [1], Oʻzbekistonda 17 ta turi [2], Surxandaryoda 4 ta turi, Surxon davlat qoʻriqxonasi hududida esa 3 ta turi [6] tabiiy holda oʻsishi aniqlandi.