ISHLATILGAN TEMIR-XROM KATALISTLARINI YO'Q QILISHGA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Kalit so‘zlar:
ishlatib bo‘lingan temir-xrom katalizatori, utilizatsiya, aylanma iqtisodiyot, qurilish pigmentlari, gidrometallurgiya, chuqur qayta ishlash.Abstrak
Ugrod oksidi konversiyasi jarayonida qo‘llaniladigan va ishlatib bo‘lingan temir-xrom katalizatorlarini utilizatsiya qilish muammosining dolzarbligi kimyo sanoati korxonalarida ularning ko‘p miqdorda to‘planib qolayotganligi hamda tarkibidagi og‘ir metallar bilan bog‘liq ekologik xavflar bilan belgilanadi. Chiqindilarni poligonlarga ko‘mish kabi an’anaviy usullar chiqindilarni ikkilamchi moddiy resurslarga aylantirishga yo‘naltirilgan aylanma (sirkulyar) iqtisodiyot tamoyillariga zid keladi. Ushbu ishda mazkur muammoni hal etishning zamonaviy ilmiy-texnik yondashuvlari, jumladan, ko‘mish, regeneratsiya qilish, metallarni gidrometallurgik ajratib olish va boshqa tarmoqlarda to‘g‘ridan to‘g‘ri qo‘llash usullari tahlil qilingan. Alohida e’tibor STK-1 tipidagi ishlatib bo‘lingan katalizatorlarni yuqori sifatli qurilish pigmentlariga chuqur qayta ishlash strategiyasiga qaratilgan. Turli usullarning texnologik va iqtisodiy jihatlari qiyosiy tahlil qilinib, resurstejamkorlik va import o‘rnini bosish tamoyillariga asoslangan yo‘nalishning istiqbollari asoslab berilgan. Ishlatib bo‘lingan katalizatorning kimyoviy tarkibi (〖Fe〗_2 O_3 miqdori 88% gacha, 〖Cr〗_2 O_3 7.5–7.8%, CuO qariyb 2%) uni qimmatli xom ashyoga aylantirishi, asosiy vazifa esa uni ammiakli ifloslanishlardan tozalashning samarali usulini ishlab chiqish ekanligi ko‘rsatilgan.
References
D. S. Bhin, S. K. Lee, H. J. Kim, A global review on the recycling of spent catalysts via hydro- and pyrometallurgical methods. Journal of Cleaner Production, 2021, 290, 125819.
M. A. Barakat, M. H. H. Mahmoud, Recovery of metals from spent catalysts: A review. Resources, Conservation and Recycling, 2018, 133, 8-15.
A. Akcil, F. Vegliò, F. Ferella, M. D. Okudan, A. Tuncuk, A review of metal recovery from spent petroleum catalysts and ash. Waste Management, 2015, 45, 420-433.
Kirchherr, J., Reike, D., Hekkert, M. Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions. Resources, Conservation and Recycling, 2017, 127, 221-232.
G. Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. M. P., Hultink, E. J. The Circular Economy – A new sustainability paradigm? Journal of Cleaner Production, 2017, 143, 757-768.
I. E. G. В. С. Рабиннович, В. А. Афанасьев, Катализаторы конверсии оксида углерода. М.: Химия, 1988.
B. A. А. С. Т. Н. Ш. G. M. A. Z. G. Structural and catalytic properties of promoted iron oxide catalysts for high temperature water-gas shift reaction. Applied Catalysis A: General, 2015, 495, 45-53.
R. B. R. P. S. K. Deactivation and regeneration of iron-chromium water-gas shift catalysts. Catalysis Today, 1999, 49(1-3), 161-167.
M. S. P. V. S. S. S. S. S. Ammonia adsorption and decomposition on iron oxide catalysts. Journal of Molecular Catalysis A: Chemical, 2006, 258(1-2), 295-303.
M. Marafi, A. Stanislaus, Spent catalyst waste management: A review. Part I – Developments in hydroprocessing catalyst waste reduction and use. Resources, Conservation and Recycling, 2008, 52(6), 859-873.
Ferella, F., Innocenzi, V., Maggiore, F. Oil refining spent catalysts: A review of possible recycling technologies. Resources, Conservation and Recycling, 2016, 108, 10-20.
ТУ-У24.6-31337612-052-2001. Катализатор железохромовый, среднетемпературной конверсии окиси углерода СТК-СМФ. Технические условия. – Уфа: ОАО «Катализатор», 2001. – 12 с.
ISO 15270:2008. Plastics – Guidelines for the recovery and recycling of plastics waste. – Geneva: International Organization for Standardization, 2008. – 20 p.
ГОСТ Р 54259-2010. Ресурсосбережение. Обращение с отходами. Критерии эффективности использования отходов производства и потребления. – М.: Стандартинформ, 2011. – 16 с.
ГОСТ Р 14.13-2022. Экологический менеджмент. Оценка экономической эффективности и экологических последствий при обращении с отходами. – М.: Стандартинформ, 2023. – 24 с.
ГОСТ Р 56828.38-2019 (EN 16336:2013). Наилучшие доступные технологии. Методика оценки технологий утилизации отходов. – М.: Стандартинформ, 2020. – 18 с.
ISO 14040:2006. Environmental management – Life cycle assessment – Principles and framework. – Geneva: International Organization for Standardization, 2006. – 28 p.
ГОСТ Р 54252-2010. Ресурсосбережение. Методы рентгенофлуоресцентного анализа для определения элементного состава отходов. – М.: Стандартинформ, 2011. – 10 с.
ГОСТ Р 55663-2013. Материалы строительные. Метод рентгенофазового анализа. – М.: Стандартинформ, 2014. – 14 с.
ГОСТ 30181.8-94 (ISO 333:1996). Удобрения минеральные. Метод определения массовой доли общего азота (в пересчете на N) в солях аммония (отгонка с последующим титрованием). – М.: Издательство стандартов, 1996. – 8 с.
K. J. S. T. M. A. L. Environmental impacts of hazardous waste landfilling. Journal of Hazardous Materials, 1997, 53(1-3), 1-25.
E. D. D. H. M. M. R. P. L. Long-term risk assessment of a former hazardous waste landfill. Science of The Total Environment, 2014, 470-471, 98-106.
M. A. L. P. A. G. Regeneration of industrial catalysts: a review. Catalysis Reviews, 1994, 36(2), 213-277.
A. M. B. A. R. K. Hydrometallurgical recovery of metals from spent catalysts – A review. Indian Journal of Chemical Technology, 2016, 23, 318-326.
Jha, M. K., Kumari, A., Choubey, P. K., Lee, J. C., Kumar, V., Jeong, J. Leaching and separation of Co and Mn from electrode materials of spent lithium-ion batteries using hydrochloric acid: Laboratory and pilot scale study. Journal of Cleaner Production, 2017, 147, 37-43.
ГОСТ 18172-80. Пигмент желтый железоокисный. Технические условия. М.: Стандартинформ, 2007.
A. B. C. D. E. F. Influence of ammonia on the properties of cement-based materials – A review. Construction and Building Materials, 2020, 250, 118848.
J. T. N. S. M. K. L. Corrosion of steel reinforcement in concrete containing inorganic pigments. Cement and Concrete Composites, 2013, 37, 134-142.
ГОСТ 25702.12-83 (ISO 2590:1973). Руды железные, концентраты, агломераты и окатыши. Методы определения серы. – М.: Издательство стандартов, 1984. – 7 с.
Kirchherr, J., Reike, D., Hekkert, M. Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions. Resources, Conservation and Recycling, 2017, 127, 221-232.
Marafi, M., Stanislaus, A. Spent hydroprocessing catalyst management: A review. Part II. Advances in metal recovery and safe disposal methods. Resources, Conservation and Recycling, 2008, 53(1-2), 1-26.
ISO 14040:2006. Environmental management – Life cycle assessment – Principles and framework. Geneva: International Organization for Standardization, 2006.