BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA MANTIQIY FIKRLASH QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-PEDAGOGIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
mantiqiy fikrlash, boshlang‘ich sinf, o‘yin usullari, kognitiv rivojlanish, Piaget nazariyasi, Vygotskiy zonasi, vizual vositalar, tanqidiy fikrlash.Abstrak
Ushbu maqolada "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida mantiqiy fikrlashni shakllantirishning samarali metodlari" mavzusiga bag‘ishlangan bo‘lib, 6-11 yoshdagi bolalarning kognitiv rivojlanishiga asoslangan. Kirish qismida mavzuning ahamiyati, mantiqiy fikrlashning ta’rifi va zarurati, shuningdek, o‘yin, amaliy faoliyatlar orqali rivojlantirishning afzalliklari yoritilgan. Asosiy qismda J. Piaget va L.S. Vygotskiy nazariyalari asosida mantiqiy fikrlash komponentlari (sabab-natija, klassifikatsiya, ketma-ketlik va boshqalar) tahlil qilinadi. Samarali metodlar sifatida o‘yinlar (shaxmat, kodlash), savollar tizimi (Bloom taksonomiyasi), vizual vositalar (diagrammalar), ilmiy tajribalar, guruhli loyihalar va yozma mashqlar (jurnal, insho) ko‘rsatilgan, amaliy misollar bilan tasvirlangan. O‘qituvchi-ota-ona hamkorligi va baholash tizimi (rubrika, portfoliolar) ta’kidlangan. Adabiyotlar tahlilida o‘zbek va xorijiy tadqiqotlar (Piaget, Vygotskiy, mahalliy olimlar) ko‘rib chiqilgan, o‘yin va ijodiy yondashuvlarning samaradorligi tasdiqlangan. Natijalarda metodlarning bolalarning intellektual o‘sishiga ta’siri, ota-ona ishtirokining 25-30% yaxshilashi ko‘rsatilgan. Xulosada mantiqiy fikrlashni rivojlantirish uzoq muddatli investitsiya sifatida baholanadi va ta’lim dasturlariga integratsiya tavsiya etiladi. Ish ta’limshunoslar va o‘qituvchilar uchun amaliy qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi.
References
Davydov, V. V. (1990). Problems of developmental instruction. Moscow: Pedagogika.
Elkonin, D. B. (1989). Psychology of learning in primary school age. Moscow: Pedagogika.
Galperin, P. Ya. (2002). Lectures on psychology. Moscow: Kniga.
Ishmuhamedov, R. J. (2018). Ta’limda interfaol metodlar. Toshkent: Fan va texnologiya.
Piaget, J. (1969). The psychology of the child. New York, NY: Basic Books.
Rubinshtein, S. L. (1976). Foundations of general psychology. Moscow: Pedagogika.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Abdullayeva, M. (2020). Boshlang‘ich ta’limda mantiqiy fikrlashni rivojlantirish metodikasi. Pedagogik ta’lim, 4(2), 45–52.
(+998)90 142-39-38
Andijon viloyati, Marhamat tumani, Qashqar ko’chasi 189-uy